W 2026 r., przypada 30. rocznica śmierci laureata Nagrody Nobla Tadeusza Reichsteina, urodzonego w 1897 r. we Włocławku.
Rada Miasta Włocławka podjęła 30 grudnia 2025 r. Uchwałę nr XVIII/146/2025 w sprawie ustanowienia na terenie miasta Włocławek roku 2026 Rokiem Tadeusza Reichsteina.
W imieniu Zarządu Włocławskiego Towarzystwa Naukowego mam zaszczyt zaprezentować Państwu niezwykle cenną publikację biograficzną poświęconą jednej z najwybitniejszych postaci w dziejach Włocławka, która w świecie nauki została uhonorowana najbardziej prestiżowym wyróżnieniem – Nagrodą Nobla.
Osoba Tadeusza Reichsteina była do połowy lat 80. XX w. mało znana mieszkańcom Włocławka. Dopiero dzięki Profesorowi Stanisławowi Sterkowiczowi, Honorowemu Członkowi Włocławskiego Towarzystwa Naukowego – autorowi kilku publikacji o Tadeuszu Reichsteinie, wydanych nakładem Towarzystwa, sylwetka laureata Nagrody Nobla z 1950 r. zaczęła być szerzej rozpoznawalna. Profesor Sterkowicz przybliżył nam niezaprzeczalne zasługi i wkład naszego rodaka w rozwój wielu dziedzin światowej nauki.
Włocławskie Towarzystwo Naukowe jako pierwsze w Polsce rozsławiło postać Tadeusza Reichsteina, przyznając mu w 1988 r. tytuł Honorowego Członka Towarzystwa. Sześć później, w 1994 r., Rada Miasta Włocławka nadała Tadeuszowi Reichstainowi tytuł Honorowego Obywatela naszego miasta.
Wydanie niniejszej publikacji zbiega się z 30. rocznicą śmierci laureata Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny oraz z przypadającą w 2027 r., 130. rocznicą urodzin.
14 października 2005 r. na budynku Włocławskiego Towarzystwa Naukowego przy placu Wolności 20 odsłonięto tablicę upamiętniającą związek laureata Nagrody Nobla z Włocławkiem, natomiast 10 października 2015 r. Collegium Minus Kujawskiej Szkoły Wyższej przy placu Wolności 1 nadano imię Profesora Tadeusza Reichstaina.
Oddanie niniejszej publikacji stanowiącej drugie wydanie pracy z 2005 r., było możliwe dzięki wsparciu finansowemu z Urzędu Miasta Włocławek.
prof. ucz. dr hab. Stanisław Kunikowski
Prezes Zarządu WTN
Myśl o wydaniu publikacji, wraz z inicjatywą ufundowania pomnika w hołdzie mieszkańcom Włocławka i powiatu włocławskiego zamordowanego w zbrodni katyńskiej 1940 r. Pomnik dziesięć odsłonięty w 2026 r., w 86. rocznica zamordowania polskich oficerów Wojska Polskiego, policjantów i osób cywilnych. Idea zrodziła się w Kujawskiej Szkole Wyższej i została wzmocniona wsparciem udzielonym przez Włocławskie Towarzystwo Naukowe, które z czasem przejęło wiodącą funkcję w tym przypadku.
Na podstawie rozkazu wydanego przez Biuro Polityczne KC KPB 1940 r. 1940 r. zamordowano 21 857 polskich jeńców wojennych, którzy od jesieni 1939 r. byli przetrzymywani w obozach w Kozielsku, Starobielsku, Ostaszkowie oraz więzieniech bezpieczeństwa Ukrainy i Białorusi. Wśród zamordowanych znaleźli się duże grupy osób urodzonych we Włocławku iw powiecie włocławskim, a także tych, którzy na tym terenie mieszkali, pracowali,li w wojsku i policji oraz uczyli się w tutejszych szkołach przed 1939 r. Książka ta, będąca swoistym pomnikiem pamięci, została zapisana z myślą o upamiętnieniu i oddaniu im hołdu. To ciekawe i pouczające lektura, z którym można poznać losy zamordowanych Polaków oraz ich oddanie Ojczyźnie i swoim zasięgiem. Warto wiedzieć, że w całym kraju, we Włocławku również, znajdują się pomniki, tablice pamiątkowe i obeliski upamiętniające zbrodnię zbrodni niemieckich. O ofiarach NKWD przez wiele lat milczano i dopiero po 1989 r. upomniano się o pamięć o Polakach, którzy zawsze pozostali w tych strasznych miejscach, kaźni i pochówków.
Celem badań, których wyniki zostały opublikowane w publikacji, jest ujawnienie losów 117 mieszkańców Włocławka i powiatu włocławskiego, którzy stali się ofiarami zbrodni katyńskiej. Cel ten jest dostarczany poprzez zebranie, udostępnianie oraz upamiętnianie źródeł archiwalnych, wspomnień rodzinnych i materiałów historycznych. Badania przede wszystkim mają charakter naukowy i społeczny – rozprzestrzeniają się na głębokość wiedzy na temat, skalę i postać zbrodni katyńskiej w kontekście oraz obejmują dostęp do studiów nad strukturą zasięgu, dostęp i kulturową ofiarę. Z widocznymi danymi badania te dane dotyczą także aplikacji edukacyjnej – publikacja może być wykorzystana jako materiał dydaktyczny w szkołach i instytucjach kultury, udostępniając nauczanie historii poprzez ukazanie losów danych osób, a nie wyłącznie poprzez przedstawienie ogólnych faktów katastrofy katyńskiej. Dodaj badanie nad zbrodnią katyńską w regionalnym wymiarze mającym wymiar moralny i etyczny – przedłóż wyraz hołdu oddanego ofiarom i ich rodzinom, a także przeciwdziałają zapomnieniu oraz zniekształcaniu prawdy historycznej.
Publikacja wydana została z pomocą Prezydenta Miasta Włocławek.
W grudniu 2025 r. poznaje się jedenasty tom Włocławskiego Słownika Biograficznego pod red. Stanisława Kunikowskiego. Omówiono tomie zamieszczono 85 nowych biografii sylwetek ludzi zasłużonych dla Włocławki oraz ludzi pochodzących z tego miasta, których zaangażowanie pochodzi z rozwoju ich Małej Ojczyzny lub też przekraczają granice miasta, regionu i Polski na przestrzeni wielu wieków. W publikacji zamieszczono wykaz haseł z tomów I-XI, pismem pogrubionym zaznaczono bieżącego zdarzenia Włocławskiego Słownika Biograficznego.
Publikacja wydano z systemem operacyjnym Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawsko-Pomorskiego w Toruniu, Miasta Włocławek oraz Fundacji „ANWIL”. (more…)
Materialy do pobrania:
Publikacja dokumentów z pomocą urzędową:
– Urzędu Marszałkowskiego Województwa Kujawko-Pomorskiego w ramach umowy Nr UM_KN.616.1.417.2025
– Miasta Włocławek w ramach umowy Nr KTP.526.19.2025
(more…)
Materialy do pobrania:
Kwota publikacji do kwoty netto, do której zostanie doliczony podatek VAT w wysokości 5%
Druk publikacji dofinansowany przez:
– Wojewodę Kujawsko-Pomorskiego Michała Sztybla
– Uzdrowisko „Wieniec” Sp. z oo w Wieńcu Zdroju
Spis treści
Przedmowa – 7
Wstęp – 9
1. Województwo kujawskie – 17
2. rozstrzygnięcie do województwa włocławskiego – 24
3. Urząd Powiatowy we Włocławku – 29
4. Potencjał województwa włocławskiego w chwili powstania – 45
4.1. Środowisko przyrodnicze – 47
4.2. Ludność i zatrudnienie – 48
4.3. Przemysł – 53
4.4. Rolnictwo – 55
4.5. Drogi – 56
4.6. Kultura – 57
5. Powstanie województwa włocławskiego – 60
6. Rozwój Włocławka jako ważnego przemysłu przemysłowego w kraju – 69
7. Pozycja województwa włocławskiego i Włocławka w kraju – 78
8. Rozwój populacji w regionie włocławskim w początkowym okresie istnienia województwa – 86
9. Proces kształtowania się władz i a następnie w nowym województwie – 93
10. Powstanie Wojewódzkiej Rady Narodowej we Włocławku – 102
11. Powstanie administracji państwowej – Urząd Wojewódzki – 111
11.1. Polityka kadrowa wojewody włocławskiego w terenowych organach administracji państwowej – 113
11.2. Prace związane ze zniesieniem b. urzędów powiatowych w województwie włocławskim -114
11.3. Funkcjonowanie urzędów gmin (miast i gmin) w województwie włocławskim po reformie działania i administracji państwowej – 118
12. Rola KW PZPR w utworzeniu i rozwoju województwa włocławskiego – 129
12.1. Władze wojewódzkie PZPR w 1975 r. – 132
12.2. Polityka kadrowa KW PZPR we Włocławku – 146
12.3. Środki masowego przekazu – organy prasowe PZPR: „Gazeta Kujawska” – „Gazeta Pomorska”, „Życie Włocławka” i „Ilustrowany Kurier Polski” – 160
12.4. Stan członków i kandydatów partii w województwie włocławskim w I półroczu 1975 r. – 164
12,5. Członkowie PZPR we Włocławku w kampanii przed VII Zjazdem PZPR – 169
12.6. Wojewódzka Konferencja Sprawozdawczo-Wyborcza PZPR we Włocławku – 171
13. Powstanie wojewódzkich organizacji stronnictw sojuszniczych – 177
14. Integracja władz włocławskiego w decyzji administracyjnej i administracyjnej – 180
15. Powstawanie przedsiębiorstw, placówek i instytucji wojewódzkiego – 188
16. Wojewódzki Plan Zagospodarowania Przestrzennego z lat 1976-1977 – 191
16.1. Wytyczne Wojewódzkiej Komisji Planowania do Planu terytorialnego województwa włocławskiego – 195
16.2. Informacja syntetyczna o Planie podziału terytorialnego województwa włocławskiego – 211
17. Budownictwo w 1975 r. – 231
17.1. Warunki mieszkaniowe w województwie włocławskim w 1975 r. – 232
17.2. Fabryka Domów we Włocławku w 1975 r. – 241
18. Budowa TAPP (Transeuropejska Autostrada Północ–Południe) – 243
19. Rolnictwo – 246
20. Oświata rolnicza w woj. włocławskim – 250
21. Służba zdrowia i pomoc społeczna w województwie włocławskim w 1975 r. – 258
22. Oświata i wychowanie w województwie włocławskim w 1975 r. – 270
22.1. Szkolnictwo podstawowe i specjalne – 270
22.2. Szkolnictwo ponadpodstawowe – 277
23. Rozwój kultury w województwie włocławskim po 1975 r. – 283
23.1. Domy Kultury i Gminne Ośrodki Kultury – 284
23.2. Działalność kulturalna pracy – 286
23.3. Biblioteki – 289
23.4. Rozwój sieci księgarskiej PP „Dom Książki” – 291
23.5. Muzealnictwo – 291
23.6. Ochrona zabytków – 294
23,7. Szkolnictwo artystyczne – 295
23.8. Upowszechnianie muzyki i ruch amatorski – 297
23.9. Plastyka – 297
23.10. Społeczne stowarzyszenia kulturalne – 300
23.11. Kultura – kadry – 301
23.12. Rozpowszechnianie filmów – 303
23.13. Środki masowego przekazu – 304
23.14. Remonty i czyny społeczne na rzecz kultury – 305
24. Kalendarz wydarzeń ustalony przez Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego na terenie województwa włocławskiego – 308
25. Kampania wyborów do samorządu mieszkańców w woj. włocławskim – 310
26. Wybory do Sejmu PRL i rad narodowych konsumentów wojewódzkiego w woj. włocławskim w 1976 r. – 316
27. Krytyka idei reformy administracyjnej z 1975 r. – 328
Zakończenie – 336
Kalendarium województwa włocławskiego w latach 1975-1976 – 340
Bibliografia – 346
Załączniki – 352
Zdjęcia i mapy – 391
Cena: 25,00
Cena z VAT 5%:
Na rynku wydawniczym ukazał się tom VII Zeszytów Naukowych Włocławskiego Towarzystwa Naukowego obejmujący artykuły naukowe Sekcji Pedagogiki, Psychologii i Socjologii. Publikacja, która stanowi zeszyt 2 Sekcji, jest pokłosiem wieloletnich badań członków Sekcji pod kierunkiem przewodniczącego Sekcji prof. ucz. dra hab. Stanisława Kunikowskiego.
Obecnie wydany tom ukazał się pod redakcją doktora Wiesława Marciniaka. Na publikację składa się 12 artykułów naukowych obejmujących zagadnienia związane z szeroko rozumianą pedagogiką, a także problematyką związaną z bezpieczeństwem narodowym.
Publikację otwiera artykuł prof. dra hab. dra h.c. Zygmunta Wiatrowskiego pt. „Problemy aktywności człowieka w różnych okresach życia i działania w tym szczególnie w wieku senioralnym”.
Profesor Zygmunt Wiatrowski był inicjatorem utworzenia w 2004 r. sekcji Pedagogiki, Psychologii i Socjologii i jej aktywnym członkiem aż do śmierci w czerwcu 2025 r.
Nowością obecnej edycji Zeszytów Naukowych Sekcji jest dział pn.”Szkice do autobiografii”, które otwiera Wiesław Marciniak artykułem pt. „Starość może być jak wino pełna bukietu smaków i aromatów, a także zniewalająca …”
Spis treści
Od redakcji
Zygmunt Wiatrowski „Problemy aktywności człowieka w różnych okresach życia i działania w tym szczególnie w wieku senioralnym”
Tomasz Borowiak „W poszukiwaniu metod szybkiego zapamiętywania w edukacji szkolnej i pozaszkolnej”
Anetta Supel, Tomasz Łatak „Edukacja i wychowanie na rzecz bezpieczeństwa i obronności Znaczenie współczesnego bezpieczeństwa – wybrane aspekty”
Andrzej Michniewicz „Militarne uwarunkowania bezpieczeństwa państwa a zarządzanie kryzysowe”
Agnieszka Galczak – Froch, Anita Kwiatkowska „Rola nauczyciela wspomagającego w szkole integracyjnej w świetle badań”
Karolina Goleniewska „Pozycje organizacji wspomagających w kontekście badań na przykładzie „Oligo” i „Eurointegracji””
Małgorzata Kwiatkowska „Rola szkoły w kształtowaniu klimatu sprzyjającemu dzieciom z zaburzeniami rozwoju”
Daniel Paczkowski „Funkcjonowanie dziecka z Płodowym Zespołem Alkoholowym FAS w rodzinie zastępczej”
Paweł Bińkowski „Propozycje wykorzystania japońskiej mangi w procesie socjalizacji uczniów w polskiej szkole”
Henryk Lewandowski „Blaski i cienie – Włocławska Rada Seniora w latach 2015-2017”
Józef Nowakowski „Pożegnanie z tradycyjną biblioteką na rzecz cyfrowej”
Wiesław Marciniak „Miasto z paletą barw na przestrzeni wieków”
Szkice do autobiografii
Wiesław Marciniak „Starość może być jak wino pełna bukietu smaków i aromatów, a także zniewalająca”
Publikacja współfinansowana przez:
– Urząd Marszałkowski Województwa Kujawko-Pomorskiego w ramach umowy Nr UM_KN.616.1.231.2024
– Fundacja ANWIL w ramach projektu „Budujemy mosty” – umowa Nr 05/BM/2024
– otrzymane środki przez WTN w ramach 1,5% OPP
Spis treści
Od Redakcji (Witold Stankowski) – 9
Z żałobnej karty
Prof. dr hab. inż. łuk. Witold Czarnecki (1927–2023). Członek Założyciel Włocławskiego Towarzystwa Naukowego w 1979 r. (Bartosz Czarnecki) – 11
Henryk Stępień (1946–2024). Doktor ekonomii, profesor Kujawskiej Szkoły Wyższej we Włocławku, członek Włocławskiego Towarzystwa Naukowego, nauczyciel akademicki, prorektor, dziekan, rektor Kujawskiej Szkoły Wyższej we Włocławku (Stanisław Kunikowski) – 15
Ks. prof. dr hab. Zdzisław Pawlak (1942–2024). Członek Włocławskiego Towarzystwa Naukowego od 1981 r., przewodniczący Rady Naukowej Włocławskiego Słownika Biograficznego, rektor Wyższego Seminarium Duchownego we Włocławku, profesor Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (ks. Lech Król) – 17
Artykuły
Katarzyna Cieplińska , Krajobraz i architektura wiejska ziemi dobrzyńskiej we wspomnieniach autobiograficznych Jerzego Pietrkiewicza W wartości losu (wersja anglojęzyczna) – 19
Ks. Łukasz Kołodziejczak , Jan Henryk Rosen i jego nieznane dzieło: witraże kościoła w Lubieniu Kujawskim – 29
Ks. Piotr Sierzchała, Uwarunkowania polityczno-społeczne budownictwa sakralnego w okresie 1815–1925 w żywym diecezji włocławskiej – 45
Dariusz Koziński , Drewniany Włocławek – 61
Michał Pszczółkowski , Modernistyczna zabudowa Włocławka na tle zjawisk w polskiej architekturze lat międzywojennych – 75
Łukasz Daniewski , „Ogólny plan istnienia i zabudowania miasta” Kazimierza Saskiego z 1924 roku – 89
Olga Krut-Horonziak , Pomniki pamięci i ulice we Włocławku – 99
Źródła i materiały
Witold Stankowski , Wartość pisemnych relacji rodzinnych jako potencjalnego źródła historycznego. Pisemna relacja Marii Stankowskiej z domu Trąbczyńskiej o Włocławku – 137
Władysław Kubiak , Niemiecka konferencja dla nauczycieli we Włocławku w 1939 i ich oskarżenie na podstawie dokumentów ze skarg Okręgowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowemu Polskiemu w Białymstoku – 147
Recenzje i omówienia
A. Wierzbicka, Nazwy sztuki jako zwierciadło wiejskiego świata (na materiale gwary kujawskiej) (Agnieszka Galczak-Froch) – 175
Moje serce wyrywa się nad Wisłą… Maria Danilewicz Zielińska we wspomnieniach i listach, pod redakcją Beaty Kołacińskiej, Emilii Szczepańskiej, Andrzeja Chmielewskiego (Małgorzata Wdowczyk) – 176
Z życia Włocławskiego Towarzystwa Naukowego
Sprawozdanie zarządu Włocławskiego Towarzystwa Naukowego z działalności za rok 2023 (Dorota Szklarska) – 179
Sprawozdanie z działalności naukowej Włocławskiego Towarzystwa Naukowego za rok 2023 – 199
Sekcja Filologiczno-Artystyczna (Adam Wróbel) – 199
Sekcja Nauk Historycznych (Agnieszka Galczak-Froch) – 203
Sekcja Pedagogiki, Psychologii i Socjologii (Stanisław Kunikowski) – 205
Sprawozdanie Komisji Rewizyjnej z działalności za rok 2023 (Jerzy Lewandowski) – 208
Sprawozdanie Sądu Koleżeńskiego z działalności za rok 2023 (Stanisław Wawrzonkoski) – 209
Bibliografia
Bibliografia Kujaw wschodnich i ziemi dobrzyńskiej za rok 2023 (wybór) (opracowała Elżbieta Zaborowska) – 211
Kalendarium
Kalendarium Kujaw wschodnich i ziemi dobrzyńskiej za rok 2023 (opracowała Elżbieta Zaborowska) – 219
Materialy do pobrania:
Publikacja zawiera rozważania na temat kary 25 lat pozbawienia wolności oraz kary dożywotniego pozbawienia wolności, które zostały oparte na podstawie badań naukowych przeprowadzonych w trzech zakładach karnych: Bydgoszczy, Koronowie oraz Potulicach. Praca dała bardzo interesujące postulaty de lege ferenda, podzielając trafność postulatów wysuwanych wcześniej przez innych autorów. Są one o tyle ciekawe, że idą w kierunku przeciwnym, aniżeli zrealizowany nowelą z 7 lipca 2022 r., która zaostrzyła znacząco polskie prawo karne.
Jest to kolejne chronologiczne opracowanie historii Piotrkowa Kujawskiego przygotowane przez Jarosława Kołtuniaka. Żadne z dotychczasowych nie wyczerpało wszystkich użytkowników z tej lokalizacji, przede wszystkim ze względu na odnalezienie informacji źródłowych w jednym miejscu z powodu skromnego stanu zachowania materiałów archiwalnych. Należało do rejestru, aby ważne informacje o wydarzeniach z lat międzywojnia. Autor dużo uwagi poświęca ludziom i ich wpływowi na codzienne życie Piotrkowa w tym okresie. Publikacja składa się z trzech rozdziałów. Pierwsza stanowi o zmianie w przynależności administracyjnej Piotrkowej. Drugie dzieje się lokalnie parafii rzymskokatolickiej i powoduje z nieoczekiwanego zdarzenia. Trzeci obraz Piotrowa Kujawskiego w kontekście gospodarczym w aspektach różnych sfer społecznych. Prezentuje także działalność żydowskiego okręgu bożniczego. Książka zawiera wiele nieznanych informacji. Pojawiają się nowe fakty, wydania, daty, dzięki wiedzy na temat Piotrkowa Kujawskiego staje się coraz szersza i bogatsza.
Egzemplarz bezpłatny można otrzymać gratis przy zamówieniach płatnych za kwotę min. 100,00 zł
WYKAZ HASEŁ X TOMU WŁOCŁAWSKIEGO SŁOWNIKA BIOGRAFICZNEGO
- Albiński Stefan Dariusz
- Antkowski Włodzimierz Krzysztof
- Babiński Bohdan (Bogdan)
- Barz Paul
- Bełza Tadeusz
- Bombolski Stanisław
- Bromirski Wojciech Bogumił
- Celmer Jadwiga
- Czarnecki Witold Marian
- Dolecki Władysław
- Dykiert Stefan Jan
- Feder Czesław Bronisław
- Filipczyk Eugeniusz Leszko
- Filipiak Zbigniew Kazimierz
- Garnysz Maciej Grzegorz, bp
- Gastołek Jan, ks.
- Gawłowski Marian Zygmunt
- Gębicki Józef
- Giergielewicz Jerzy Kazimierz
- Gołoński Andrzej
- Górtowski Gabriel
- Gryniakow Jerzy, ks.
- Hanejko Jakub
- Janczewski Wawrzyniec
- Jaroszewski Kazimierz
- Jędrzejewski Sławomir Marian
- Kacznow Romuald Jan
- Kalota Stefan
- Kawecki Zbigniew Marian
- Kiełczewski Janusz Wiktor
- Kiełczewski Marian Stefan
- Kiełczewski Tadeusz Antoni
- Kiełczewski Witold Kazimierz
- Kociołowicz Jerzy
- Kossobudzki Czesław
- Kostrzewa Wiktor Michał
- Kościelecki Mikołaj, bp
- Kraszewska-Sikorska Elżbieta
- Kujawski Witold Konstanty, ks.
- Kusociński Wojciech
- Kuźmicz Jan
- Kwiatkowski Jan
- Liberski Bolesław Antoni
- Lipiecki Walentin
- Łozicki Piotr
- Maciejewski Aleksander, ks.
- Marczak Jan
- Megged Aharon, rodowe Greenberg
- Merfeld (Meerfeld) Benedykt
- Mielęcki Kazimierz Henryk
- Mikoszewski Julian
- Milczarek Stanisław
- Muniak Mieczysław
- Najdek Tadeusz Edmund
- Naumczuk Jerzy
- Nogala Adam
- Nogala Zdzisław Tadeusz
- Paprocki Wacław, bp
- Perlikowski Józef
- Pietkiewicz Romuald Kazimierz
- Pietrzak Bogumiła w zgromadzeniu s. Ewencja
- Piliński Włodzimierz
- Potrzebowski vel Potrzobowski Karol
- Przybyszewski Wojciech Jordan
- Rogalewski Czesław
- Skarszewski Wojciech Józef, prymas
- Stasiaczek Stanisław
- Stryjasz (Stryjaś) Zdzisław
- Suski Stanisław nazwisko przybrane Szymański, ps. Erlikowski, Kosa, Mikołajewski, Osowski
- Szembek Krzysztof Antoni, prymas
- Szparkowski Zdzisław
- Szymański Wojciech Jan
- Święcicki Stanisław Jacek, bp
- Waszczyński Stanisław, ks.
- Wąsicki Jan Antoni Wojciech
- Wojciechowski Mieczysław
- Wójcik Zofia w zgromadzeniu s. Zofia
- Ziółkowski Hieronim
- Złotnikiewicz Franciszek Andrzej